تبلیغات
آوای آسمانی - سبك تلاوت قرآن «خلیل‌الحصری» در بوته نقد و نظر كارشناسان

سبك تلاوت قرآن «خلیل‌الحصری» در بوته نقد و نظر كارشناسان

 

نوشته شده توسط: موسوی

«محمود خلیل‌الحصری» از جمله قاریان نسل اول كشور مصر است كه سبكی مختص به خود برای تلاوت قرآن دارد، سبكی بسیار منحصر به‌فرد كه تلاوت وی را از تلاوت‌های قاریان دیگر متمایز نشان می‌دهد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ایران(ایكنا)، استاد «محمود خلیل‌الحصری» از جمله قاریان نسل اول

 5487كشور مصر است كه سبكی مختص به خود برای تلاوت قرآن دارد، سبكی بسیار منحصر به‌فرد كه تلاوت وی را از تلاوت‌های قاریان دیگر متمایز نشان می‌دهد و البته پیچیدگی‌های خاص خود را به لحاظ فنی داراست.

این تمایز سبك در تلاوت قرآن كریم البته نه از بابت لحن است و نه از بابت صوت، بلكه تسلط فوق‌العاده حصری بر اجرای دقیق و عالمانه احكام و قواعد تجویدی تلاوت قرآن نه تنها از مهم‌ترین و اصلی‌ترین شاخصه‌های سبك این استاد در تلاوت قرآن كریم است بلكه وی را به عنوان «پدر علم تجوید» مطرح می‌كند؛ شاخصه‌ای كه همه قاریان و كارشناسان مطرح قرآنی كشورمان به آن اذعان دارند.

استاد «محمود خلیل‌الحصری»؛ پدر علم تجوید

«مهدی دغاغله» كارشناس قرآن و سرپرست گروه تواشیح «ثقلین» اهواز در این‌باره با اشاره به تجویدی بودن سبك استاد حصری در تلاوت قرآن كریم گفت: حصری یكی از استادان مسلم علم تجوید است و سبك خود را نیز با همین رویكرد ابداع كرد، سبكی كه در آن دقت در ادای ممتاز كلمات و توجه به وقف و ابتدا حرف اول را می‌زند.

سید «محسن موسوی‌بلده» از داوران بین‌المللی قرآن كریم و از جمله استادانی كه جلسات قرآن خود را با رویكرد آموزش تجوید به قاریان برگزار می‌كند نیز در این‌باره معتقد است: در تلاوت‌های حصری تعهد و التزام به رعایت دقیق تجوید و اصول قرائت نسبت به تنغیم و نغمه‌پردازی غلبه دارد، به نحوی كه تا حد بسیار بالایی تلاوت‌های این استاد را به منبعی برای فراگیری تجوید قرآن كریم تبدیل می‌كند.

وی می‌افزاید: استفاده از سبك و نوارهای تلاوت این استاد اعم از نوارهای ترتیل و یا تحقیقی كه از وی به‌یادگار مانده است و به ویژه نوارهای تجوید معلم این استاد را به طور صرف برای قاریانی كه به سطوح بالای قرائت قرآن كریم رسیده‌اند توصیه می‌كنم.

«حسینعلی شریف» از كارشناسان قرآنی كشورمان نیز با دیگر كارشناسان درباره تجویدی بودن سبك استاد حصری در تلاوت قرآن هم‌عقیده است: تلاوت‌های این استاد بیشتر از جنبه تجوید قرآن كریم حائز اهمیت بوده و وی در این زمینه تمام سعی و تلاش خود را معطوف به اجرای درست و دقیق احكام تجویدی در تلاوت قرآن كریم كرده است.

«غلامرضا شاه‌میوه» از كارشناسان قرآنی و سرپرست گروه تواشیح كوثر اصفهان نیز در گفت‌گو با ایكنا در این‌باره می‌گوید: آن‌چه كه استاد خلیل‌الحصری را به عنوان یك قاری برجسته در عالم قرائت قرآن كریم مطرح كرده بیشتر آثار وی در اجرای دوره‌های آموزشی قرائت قرآن كریم و حجیت تلاوت‌های این قاری در زمینه تجوید است.

شاه‌میوه معتقد است كه استاد حصری یكی از قاریانی است كه در قرائت خود به رعایت تجوید تلاوت قرآن به بهترین و فصیح‌ترین شكل اهمیت فراوانی قائل بوده و در این زمینه از مهارت بسیار بالایی برخوردار است.

وی می‌افزاید: حصری در زمینه ترتیل آموزشی، دوره‌های مختلفی را به روایت‌های گوناگون اجرا كرده كه در نوع خود بی‌نظیر است و به طور كلی یكی از قاریان پركار در زمینه پرداختن به تجوید تلاوت قرآن كریم است.

«محمدرضا ابوالقاسمی» كارشناس و داور بین‌المللی قرآن كریم نیز درباره این موضوع نظرات جالبی دارد: شاخصه اصلی سبك تلاوت قرآن استاد حصری، توجه ویژه وی به تجوید است كه در تلاوت‌های آموزشی این استاد این امر به طور كامل نمایان است و تلاوت وی را از تلاوت دیگر قاریان متمایز می‌كند.

ابوالقاسمی می‌افزاید: تمام تلاش استاد حصری در تلاوت قرآن این بوده كه احكام و قواعد تجویدی را به شكل كامل و صحیح رعایت كند و از این رو به مقوله لحن در تلاوت قرآن كمتر پرداخته است و تنوع لحنی خاصی را در تلاوت‌های این استاد شاهد نیستیم.

ابوالقاسمی معتقد است كه استاد خلیل‌الحصری در تلاوت قرآن خود به هیچ عنوان قواعد تجویدی را فدای لحن و مقام‌های قرآنی نمی‌كند، اما این امر را در تلاوت‌های مصطفی اسماعیل به وفور می‌توان دید و به طور معمول استاد مصطفی اسماعیل به مقوله لحن در تلاوت بیشتر اهمیت می‌دهد تا تجوید.

«محمدتقی مروت» كارشناس قرآنی و از پیشكسوتان فن تلاوت قرآن كریم نظرات دیگر كارشناسان درباره تجویدی بودن سبك استاد محمود خلیل‌الحصری را تأیید می‌كند و می‌افزاید: استاد خلیل‌الحصری قاری رسمی مسجد امام حسین(ع) قاهره بود و در زمینه تجوید نیز فردی علامه بود و به تجوید تعصب ویژه‌ای داشت و زیاد در قید و بند مقامات تلاوت قرآن نبود.

«علی فربین» از كارشناسان قرآنی كشورمان نیز دراین‌باره معتقد است: شاخصه اصلی سبك استاد خلیل‌الحصری در تلاوت قرآن كریم رویكرد آموزشی وی در مقوله تجوید قرآن كریم است كه تلاوت‌های این استاد را با تلاوت‌های دیگر قاریان برجسته جهان اسلام متمایز می‌كند.

«صالح اطهری‌فرد» از قاریان بین‌المللی كشورمان نیز با تأكید بر تجویدی بودن سبك استاد حصری در تلاوت قرآن كریم می‌گوید: آن‌چه كه باعث شده سبك استاد حصری در مقایسه با سبك دیگر استادان فن تلاوت قرآن كریم از برجستگی خاصی برخوردار باشد تجوید عالی و پرداختن دقیق به وقف و ابتدا در تلاوت قرآن كریم است.

اطهری‌فرد البته موانعی كه باعث شده در ایران به سبك تلاوت این استاد كم‌توجهی شود را نیز ذكر می‌كند: نوع مخاطبان و شنوندگان در كشور ما بیشتر به تكنیك‌های لحنی در قرائت قرآن علاقه و گرایش دارند و این امر باعث شده تا تلاوت‌های استادانی مانند خلیل‌الحصری كه بیشتر تبحر آن‌ها در بعد تجوید تلاوت قرآن است، مورد غفلت قرار گیرند.

«حسین فردی» از قاریان بین‌المللی كشورمان نیز با اشاره به این‌كه سبك استاد حصری، سبكی با رویكری آموزشی است می‌‌افزاید: استاد حصری از قاریانی است كه تبحر و تسلطی ویژه بر علم تجوید و احكام قرائت قرآن كریم دارد و به قاریانی كه می‌خواهند تجوید را به صورت كامل و بدون نقص یاد بگیرند، توصیه می‌شود كه به طور حتم نوارهای تحقیق درسی و آموزشی این استاد را گوش دهند.

«سعید طوسی» از قاریان بین‌المللی كشورمان نیز تسلط استاد حصری بر علم تجوید را باعث متمایز شدن این استاد با دیگر قاریان هم‌عصر خود می‌داند: آن‌چه كه باعث شده است تا استاد خلیل‌الحصری نسبت به دیگر قاریان هم‌دوره خود متمایز شود تسلط این استاد به احكام و قواعد تلاوت قرآن كریم است كه وی را جزء حجت‌های فن تلاوت قرآن كریم در زمینه تجوید به جامعه قرآنی معرفی كرده است.

«مسعود سیاح‌گرجی» دیگر قاری بین‌المللی كشورمان نیز دراین‌باره می‌گوید: استاد «محمود خلیل‌الحصری» از قاریان بزرگ جهان اسلام است كه در زمینه تبحر در اجرای درست و دقیق قواعد و احكام تجویدی معروف است.

وی معتقد است كه سبك تلاوت استاد خلیل‌الحصری بیشتر جنبه آموزشی داشته و به كسانی كه می‌خواهند تلفظ دقیق و صحیح حروف را بیاموزند توصیه می‌شود كه دوره‌های تحقیق آموزشی كه توسط این استاد اجرا شده است را گوش كنند.

سیاح‌گرجی می‌افزاید: توجه به تلفظ صحیح و دقیق حروف از مخرج اصلی خود و در مجموع رعایت كامل احكام و قواعد تجویدی و وقف و ابتدا در تلاوت قرآن كریم و نیز لحن ساده از ویژگی‌های تلاوت استاد محمود خلیل‌الحصری است.

«احمد لیایی» قاری و داور كشوری و سرپرست گروه تواشیح قدر تهران نیز در گفت‌گو با ایكنا حرف‌های دیگر استادان و كارشناسان قرآنی كشورمان را درباره تجویدی بودن سبك استاد حصری تكرار می‌كند: شاخصه اصلی سبك تلاوت استاد حصری بحث تسلط وی بر تجوید است و یكی از دلایلی كه باعث شد وی به عنوان شیخ‌القراء مصر انتخاب شود همین موضوع است كه تلاوت این استاد را از دیگر استادان متمایز می‌كند.

وی معتقد است كه تلاوت‌های استاد حصری به آن اندازه كه در بحث تجوید مورد استقبال قرار گرفته در زمینه صوت و لحن با استقبال كمتری مواجه است، زیرا قرائت این استاد ساده است و در تلاوت‌های خود به مقوله صوت و لحن كمتر پرداخته، هرچند همین سادگی در تلاوت این استاد نیز در نوع خود زیبا است.

سرپرست گروه تواشیح قدر می‌افزاید: حصری در تلاوت‌های خود به تجوید و وقف و ابتدا بیشتر تأكید دارد و به عقیده من همین سادگی در تلاوت نیز باعث شده كه سبك استاد حصری از سبك تلاوت دیگر قاریان برجسته جهان اسلام متمایز شود.

حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین سید «محمدجواد موسوی درچه‌ای» از قاریان ممتاز كشورمان نیز دراین‌باره می‌گوید: تلاوت‌های مرحوم حصری از استحكام و صلابت خاصی از لحاظ تجوید برخوردار بوده و به‌ویژه در ادای دقیق و فصیح كلمات تبحر خاصی دارند كه تلاوت وی را نسبت به تلاوت دیگر قاریان منحصر به‌فرد می‌كند.

سید «كریم موسوی» از مبتهلان برجسته كشورمان نیز در گفت‌گو با ایكنا نظرات بسیار جالبی را درباره رویكرد استاد حصری به تلاوت قرآن همراه با رعایت اصول دقیق تجویدی دارد: استاد حصری خود را در برابر آموزش صحیح و دقیق قواعد تجویدی و وقف و ابتدا به عوام و آیندگان مسئول می‌دانست و به ‌همین جهت تمام توانایی و هنر خود در زمینه تلاوت قرآن كریم را در این زمینه معطوف كرد.

موسوی می‌افزاید: باید بگویم كه من با استفاده از تلاوت‌های مرحوم حصری توانستم تجوید و وقف و ابتدا را به ‌صورت اصولی یاد بگیرم و این استاد یكی از قاریانی است كه در زمینه تجوید قرآن كریم از ویژگی‌های خاصی برخوردار است.

«مسعود كریمی» از قاریان جوان و بین‌المللی كشورمان نیز در این‌باره می‌گوید: آن‌چه كه در مورد این پیشكسوت و قاری بزرگ جهان اسلام می‌توان گفت بحث تسلط ایشان بر تجوید قرآن و اهمیت فوق‌العاده‌ای است كه وی به رعایت تجوید در تلاوت خود دارد است.

وی معتقد است كه از نقاط قوت سبك تلاوت استاد حصری رعایت دقیق نكات تجویدی است و تلاوت‌های این استاد در مقایسه با تلاوت‌های استادی مانند مصطفی اسماعیل كه در برخی تلاوت‌های خود تجوید را فدای لحن می‌كند از دقت بیشتری در زمینه تجوید برخوردار است.

«محمدحسن موحدی» از قاریان جوان و بین‌المللی كشورمان نیز درباره این موضوع می‌گوید: استاد حصری در تلاوت‌های خود به مقوله تجوید تلاوت قرآن كریم بسیار اهمیت می‌دهد و سعی و تلاش وی بر این است كه احكام تجویدی در تلاوت قرآن را به بهترین شكل اجرا كند.

برآیند گفته‌های كارشناسان مؤید این امر است كه شاخصه اصلی سبك استاد حصری در تلاوت قرآن، رویكرد بسیار خاص و ویژه این استاد در پرداختن دقیق به احكام و قواعد تجویدی است، امری كه به طور معمول در تلاوت‌های دیگر قاریان مصری خیلی كم‌تر شاهد آن هستیم و به طور شخصی فقط در تلاوت‌های «محمد عامر» از پیشكسوتان قرائت قرآن كریم مصر این خصیصه مشاهده می‌شود.

این استاد پیشكسوت فن تلاوت قرآن كریم جهان اسلام اصرار زیادی برای رعایت دقیق احكام و قواعد تجویدی دارد و به طور تقریبی می‌توان مدعی شد كه وی تمام توان خود در قرائت قرآن كریم را معطوف این امر كرده تا میراث جاودانی برای كسانی كه می‌خواهند قرآن را با لهجه فصیح عربی و با رعایت دقیق احكام و قواعد آن تلاوت كنند از خود به جای گذارد.

شاید به یك فرد مبتدی در وادی تلاوت قرآن كریم هیچ قاری دیگری جز خلیل‌الحصری را نتوان معرفی كرد كه تلفظ صحیح و دقیق حروف را از تلاوت‌های تحقیق آموزشی این استاد فرابگیرد، امری كه حتی پیشكسوتان و بزرگان تلاوت قرآن كریم كشورمان نیز به آن تأكید دارند.

استاد «محمدتقی مروت» در گفت‌گو با ایكنا با ذكر خاطره‌ای از حضور‌ استاد حصری در ایران می‌گوید: آن سالی كه استاد حصری به ایران آمد من به نزد این استاد در هتلی در خیابان حافظ كه وی در آن اقامت داشت رفتنم و اجازه تلاوت قرآن خواستم و استاد نیز اجازه دادند، من تلفظ صحیح حرف «ضاد» را از این استاد فرا گرفتم و این استاد مرا در تلفظ صحیح این حرف یاری كرد و راه آن را به من آموخت.

سید «كریم موسوی» از مبتهلان برجسته كشور نیز نظرات بسیار در خور توجهی را درباره سبك استاد حصری در تلاوت قرآن بیان می‌كند: استاد حصری روش آموزشی خاصی را برای تلاوت قرآن كریم ابداع كرد كه نه‌ تنها برای قاریان مصر و دیگر كشورها یك روش پایه محسوب می‌شود بلكه نسل‌های بعد نیز می‌توانند با استفاده از این روش چگونگی ورود به یك تلاوت اصولی و حرفه‌ای را بیاموزند.

این كارشناس قرآنی معتقد است كه استاد حصری مقوله آموزش را در تلاوت خود به‌ صورت هدفمند دنبال كرده و هرچند كه بعضی دیگر از قاریان نیز در تلاوت ترتیل و در تلاوت تحقیق خود به‌ نوعی كار استاد حصری را دنبال كردند اما مركزیت و محوریت با تلاوت‌های استاد حصری است.

موسوی می‌افزاید: استاد محمود خلیل‌الحصری در تلاوت قرآن كریم سبكی را اختیار كرده بود كه جنبه هنری تلاوتش بر مقوله آموزشی كه استاد در تلاوت خود بر آن تأكید دارد، غلبه و برتری نداشت و این موضوع این فكر را در ذهن متبادر می‌كند كه سبك استاد حصری سبكی ساده است كه در واقع این‌گونه نیست.

آیا سبک «حصری» در تلاوت قرآن سبکی ساده است؟

سئوالی كه در این‌جا مطرح می‌شود این است، شائبه‌ای كه سبك استاد حصری در تلاوت قرآن را به عنوان سبكی ساده عنوان می‌كند از كجا نشأت می‌گیرد و به طور اصولی آیا این مطلب صحت دارد كه سبك این استاد در تلاوت قرآن از تنوع لحنی كمتری نسبت به دیگر استادان برخوردار است؟ كارشناسان و استادان قرآنی نظرات متفاوتی در این‌باره دارند، «مهدی دغاغله» از جمله اساتیدی است كه با این نظر موافق نیست.

سرپرست گروه تواشیح ثقلین اهواز در گفت‌وگو با ایكنا می‌گوید: درباره ترتیل استاد حصری باید این نكته را گفت كه ترتیل این استاد هرچند در بحث نغمات از تنوع كمتری نسبت به ترتیل استادانی مانند «محمد صدیق منشاوی» برخوردار است اما باید توجه داشت كه نوع اجرای نغمات در تلاوت ترتیل حصری متناسب با رعایت احكام تجویدی است.

وی همچنین در مقایسه‌ای بین سبك استاد حصری در تلاوت قرآن با سبك مرحوم «مصطفی اسماعیل» می‌افزاید: استاد مصطفی اسماعیل در بحث نغمات و صوت و لحن فردی متبحر است و استاد حصری در ترتیل قرآن كریم استادی برجسته و بی‌نظیر است، این درست كه استاد حصری در بحث تنغیم و الحان موسیقایی قرآنی در حد و اندازه‌های استاد مصطفی اسماعیل نیست، اما در بحث ترتیل قرآن كریم و احكام تجویدی این امر به طور كامل برعكس است و استاد مصطفی اسماعیل در این زمینه به‌پای استاد حصری نمی‌رسد.

«محمدرضا پورزرگری» از قاریان بین‌المللی كشورمان البته سبك استاد حصری را عامه‌پسند نمی‌داند: این‌كه تلاوت‌های مرحوم خلیل الحصری از بار لحنی بسیار ممتازی برخوردار نیست شاید معلول ویژگی‌های صدای وی است كه قدرت مانور را برای استفاده از الحان مختلف به این استاد نمی‌دهد، البته باید به این نكته نیز اشاره كرد كه تقوای استاد حصری در باب تلاوت قرآن كریم وی را از استفاده از الحان مختلف در قرائت بازداشته است.

پورزرگری معتقد است كه سبك تلاوت استاد حصری، سبكی آموزشی است و می‌توان گفت كه نوع تلاوت‌های این استاد نسبت به تلاوت‌های قاریانی مانند «مصطفی اسماعیل»، «عبدالباسط محمد عبدالصمد» و «محمد صدیق منشاوی» به علت عدم استخدام از الحان گوناگون عامه‌پسند نیست.

«حسینعلی شریف» از استادان و پیشكسوتان قرآنی كشورمان نیز در این‌باره معتقد است كه ‌استاد خلیل‌الحصری به دلیل این‌كه سقف و ارتفاع صدایش چندان مناسب نبود نمی‌توانست در تلاوت خود همه پرده‌های صوتی را اجرا كند و به تبع آن كمتر نیز به مقوله لحن در تلاوت پرداخت.

این مؤذن برجسته كشورمان می‌افزاید: در تلاوت قرآن اصل بر این است كه معنا و مفهوم آیات تلاوت شده به طور كامل و صحیح به مخاطب منتقل شود و استاد حصری همواره در تلاوت‌های خود این اصل را مد نظر داشته است.

وی می‌گوید: این‌كه استاد حصری در تلاوت‌های خود به مقوله لحن كمتر پرداخته شاید معلول این باشد كه صدای این استاد چنان اجازه‌ای را به وی برای استفاده از الحانی كه طبقات صوتی بالا را می‌طلبد نمی‌داده، البته این نكته نیز نباید مورد غفلت قرار بگیرد كه شاید استاد حصری نیازی را برای پرداختن بیش از این به موضوع لحن در تلاوت‌های خود احساس نمی‌كرد.

سید «محسن موسوی‌بلده» نیز در گفت‌وگو با ایكنا در این‌باره می‌گوید: این‌كه استاد خلیل‌الحصری در تلاوت‌های خود كمتر به تكنیك‌های لحنی پرداخته به نظر من به اعتقاد و روحیه شخصی او برمی‌گردد، البته اطلاع ندارم كه وی این شیوه را در تلاوت قرآن به عمد برگزیده یا با توجه به روحیه شخصی و دیدگاه ذاتی وی در تلاوت قرآن به این سبك از تلاوت گرایش پیدا كرده است.

«سعید طوسی» از قاریان بین‌المللی نیز نپرداختن استاد حصری به مقامات و الحان موسیقی در تلاوت خود را از شاخصه‌های سبك این استاد می‌داند: با وجود این‌كه صدای این استاد صدای كاملی است اما وی مانند استاد «مصطفی اسماعیل» از پرداختن به گوشه‌های مختلف مقامات قرآنی خودداری كرده و این خود از شاخصه‌های اصلی سبك استاد حصری در تلاوت قرآن محسوب می‌شود.

طوسی می‌گوید: آن‌چه كه در تلاوت‌های استاد محمود خلیل‌الحصری مشاهده می‌شود این است كه وی چندان علاقه‌ای برای استفاده و اجرای موسیقی مختص به تلاوت قرآن و در اصطلاح مقامات قرآنی در تلاوت‌های خود نداشته است.

وی می‌افزاید: شاید بسیاری از كارشناسان این مطلب را عنوان كنند كه صدای استاد خلیل‌الحصری موسیقی‌پذیر نیست، اما من این نظر را قبول ندارم، به عقیده من خود استاد حصری تمایلی به استفاده از موسیقی مختص به قرائت قرآن در تلاوت قرآن نداشته است.

طوسی معتقد است: به طور قطع شرایط زمانی كه استاد حصری در آن می‌زیسته در انتخاب این نوع سبك برای تلاوت قرآن بی‌تأثیر نبوده است، زیرا در آن زمان اعتقاد بر این بود كه قرآن را نباید با موسیقی خواند.

پایان سخن

به طور قطع علت استفاده نكردن استاد حصری از گوشه‌های مقامات و الحان قرآنی و نپرداختن به آن‌ها مانند دیگر استادان هرچه كه باشد خود علتی است برای به وجود آمدن مكتبی جدید و بدیع در تلاوت قرآن، مكتبی كه در واقع گنجینه‌ای است گران‌بها برای نسل‌‌های جدید تا بتوانند از رهگذر آن به اصول و ضوابط فنی قرائت قرآن كریم آشنا شوند.

البته نباید از این نكته غافل شد كه تلاوت‌های استاد حصری آن‌چنان هم خالی از مقام و آهنگ نیست، به عنوان مثال مقام «نهاوندی» كه وی در تلاوت استفاده می‌كند به راستی چنان زیبا و متفاوت است كه معانی آیات را تا اعماق دل‌ها می‌نشاند، در واقع شاید مقایسه تلاوت‌های حصری با تلاوت‌های استادانی مانند «مصطفی اسماعیل» استفاده حصری از الحان و مقامات قرآنی در تلاوت‌های خود را كم‌رنگ‌تر نشان دهد.

به هر روی فارغ از همه تحلیل‌ها و نظرها درباره تلاوت‌های استاد محمود خلیل‌الحصری، به طور قطع این استاد یكی از میرا‌ث‌داران فن تلاوت قرآن كریم جهان اسلام است، كسی كه با تلاوت‌های خود در اقصی نقاط جهان اسلام نه تنها دل‌های مسلمانان و غیر مسلمانان را با نوای ملكوتی كلام وحی صفایی دیگر بخشید، بلكه گنجینه‌ای بسیار گران‌بها از تلاوت‌های تحقیق و ترتیل به روایت‌های مختلف نیز از خود به یادگار گذاشت كه تاكنون مورد استفاده قاریان جوان و حتی پیشكسوتان تلاوت قرآن كریم قرار می‌گیرد.

گزارش از: سید جاسم موسوی

-----------

منابع:

1- مصاحبه‌ خبرگزاری ایكنا با استادان قرآنی درباره ابعاد مختلف سبك استاد حصری در تلاوت قرآن، از تاریخ شنبه 30 شهریور 1387 لغایت دوشنبه 04 آذر 1387.

2- زندگی‌نامه استاد محمود خلیل‌الحصری.

3- تلاوت‌های ترتیل و تحقیق استاد محمود خلیل‌الحصری.