تبلیغات
آوای آسمانی - جهت حركت تلاوت قاریان قرآن ایران؛ صعودی یا نزولی!

جهت حركت تلاوت قاریان قرآن ایران؛ صعودی یا نزولی!

 

نوشته شده توسط: موسوی

 از آنجا كه شیوه انتقال علم تلاوت قرآن كریم از صدها سال پیش تاكنون به روش «سینه به سینه» بوده، شاید نوشتن درباره این فن و بررسی آن در كشورمان كار چندان ساده‌ای نباشد، اما با توجه به روند رو به پیشرفت فعالیت‌های قرآنی ایران پس از انقلاب اسلامی باید دید جریان قرائت قرآن كریم در كشور ما سیر صعودی دارد یا نزولی.

آیا تا كنون با خود اندیشیده‌اید نغمه‌های زیبا و دل‌نشینی كه از دیرباز و آن‌ هنگام كه محیط پیرامون خود را شناخته‌ایم در گوش جان ما طنین‌انداز بوده و اكنون نیز روزانه چندین‌بار از طریق گل‌دسته‌های مساجد و یا رسانه‌های مختلف برای لحظاتی چند ما را از فضای زندگی روزمره به درآورده و غبارهای روح و روان ما را در چشمه‌سار زلال خود شست‌وشو می‌دهد و آن را با عنوان «هنر تلاوت قران كریم» می‌شناسیم دارای چه ظرافت‌ها و پیچیدگی‌های فنی و بر چه مبانی و اصولی استوار است.

آری، هنر تلاوت كه بایستی آن‌ را اصیل‌ترین، شریف‌ترین و مهم‌ترین هنر اسلامی دانست هنری است كه میلیون‌ها مسلمان در سرتاسر گیتی از سرچشمه فیاض و لایزال آن سیراب شده و ده‌ها هزار نفر شیفته و علاقه‌مند به فراگیری آن هستند.

به راستی چنین هنری با این وسعت حضور در میان مخاطبان خود و با این عمق تأثیرگذاری بر جان و دل آنان در كجا و از چه طریقی به معنای واقعی و شایسته نام و عظمت خود به شیفتگان و علاقه‌مندان خود معرفی شده است؟

البته به دلیل این‌كه شیوه انتقال علم تلاوت قرآن كریم از صدها سال پیش تاكنون به روش «سینه به سینه» بوده شاید نوشتن درباره این فن و بررسی سیر صعودی یا نزولی آن در كشورمان كار چندان ساده‌ای نباشد.

اما بنابر ضرورت بررسی ابعاد فنی، كم و كیف و نیز سیر صعودی یا نزولی تلاوت قرآن كریم در جمهوری اسلامی ایران سرویس فعالیت‌های قرآنی خبرگزاری قرآنی ایران (ایكنا) بر آن شد تا سوژه‌ای را با عنوان «آسیب‌شناسی تلاوت قاریان قرآن جمهوری اسلامی ایران» طراحی كند و در گفت‌وگو با كارشناسان به تحلیل فنی و موشكافانه این امر بپردازد.

مبانی نظری آسیب‌شناسی تلاوت قاریان قرآن جمهوری اسلامی ایران

بر این اساس این سوژه بر آن است كه در مرحله نخست برخی از آسیب‌های موجود در تلاوت قاریان قرآن كریم ایرانی، همچنین شكل نگرفتن درست و مطلوب آموزش صوت و لحن و تلاوت را با توجه به موارد زیر بررسی كند:

1- نوپا بودن هنر تلاوت با سبك و سیاق مصری در كشور طی سال‌های پس از انقلاب اسلامی و در نتیجه، نبود زمینه‌های فرهنگی لازم برای توجه به ابعاد آهنگین تلاوت.

2-‌ فقدان و یا كمبود منابع تألیفی و شنیداری در باب موسیقی تلاوت، حتی در كشورهایی مانند مصر و مصون ماندن جریان اولیه آموزش و اطلاع‌رسانی از نقد و تحلیل كه موجب تحمیل برخی آموزه‌های غلط بر علاقه‌مندان به تلاوت قرآن كریم شد.

3-‌ نبود مدرسان مسلط و آشنا به هر دو جنبه «هنر تلاوت» و «موسیقی مقامی عرب» در كرسی آموزش‌های اولیه صوت و لحن در كشور و شور و اشتیاق فزاینده و پر شتاب به سمت فراگیری تلاوت و فقدان روش‌های درست و كارآمد در زمینه آموزش، برای پاسخ‌گویی به این اشتیاق كه در نهایت منجر به رفع كاذب این تشنگی شده است.

4-‌ انجام نشدن اقدامات لازم و سازمان یافته از سوی مراكز قرآنی و سازمان‌های مربوط در جهت سامان‌دهی مسأله آموزش فنون تلاوت به طور كلی و آموزش صوت و لحن به طور خاص در كشور.

5- وجود یك جریان انحصارگونه (شاید ناخواسته) در قانون‌گذاری و آیین‌نامه‌نویسی مسابقات قرآنی كه به هر دلیل هیچ‌گاه به طور واقعی در معرض نقد و انتقاد قرار نگرفته اما نقش بسیار تعیین‌كننده‌ای در جهت‌گیری مسئله آموزش صوت و لحن در كشور داشته است. (به نقل از كتاب پژوهشی در جلوه‌های موسیقایی هنر تلاوت، نوشته غلامرضا شاه‌میوه اصفهانی)

6-‌ ضرورت و اهمیت توجه خاص و حرفه‌ای به مقوله تلاوت قرآن كریم و پرهیز از سطحی‌نگری و برداشت آماتور و صرفاً تجربی در تلاوت قرآن كریم.

همان‌گونه كه اشاره شد، تلاوت حرفه‌ای و تخصصی قرآن كریم، از جهات مختلفی قابل توجه است، جمهوری اسلامی ایران به عنوان ام‌القرای جهان اسلام و محور تشیع، لازم است تا به تجلی بیشتر خود در حوزه‌های تخصصی و حرفه‌ای قرآنی در جهان توجه بیشتری داشته باشد و در این بین، فن و هنر تلاوت قرآن كریم از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.

این یك واقعیت است كه سبك‌های تلاوت قرآن كریم در گذر زمان، حداقل در صفات و عوارض خود دستخوش تغییر می‌شوند و در این تغییر عوامل متعددی تأثیر دارند كه بیان آن‌ها در این مقال نمی‌گنجد، این تغییرات در زمان حاضر بیشتر شده و دلیل آن چیزی جز افزایش وسایل ارتباط جمعی نیست، به بیانی دیگر رسانه‌های صوتی توانسته‌اند بیش از هر زمان قریحه صاحبان ذوق و هنر را دستخوش هجمه‌های خود قرار دهند.

هر چند كه این تكاثر در مسموعات به طور قطع باعث افزایش دانش اهل ذوق شده اما موضوع این است كه دانش افزون همواره منجر به آفرینش اثر برتر نمی‌شود بلكه علل و عوامل متعدد در تكوین یك اثر هنری بزرگ دخیل‌اند، به همین دلیل ملاحظه می‌شود آثار برتر هنری لزوماً متأخر نیستند، بلكه چه بسا متقدم باشند!

آیا جریان قرائت در كشور ما سیر صعودی خود را طی می‌كند یا نه؟

اینك در عالم قرائت نیز با وجود فراوانی صداها و نوارهای قرآنی و امكان دریافت و برداشت بسیاری از آثار بزرگان، قاطبه قاریان را نظر بر این است كه ستارگان آسمان تلاوت قرآن كریم دیگر همچون گذشته نورافشانی نمی‌كنند.

این سخن هنگامی كه از سوی قاری بزرگی همچون استاد «ابوالعینین شعیشع» شیخ‌القراء حال حاضر مصر كه عمر پر بركتش دربر گیرنده چند دهه اخیر قرائت بوده مطرح می‌شود، شك و تردیدی برای ما باقی نمی‌گذارد، حال باید دید سیر نزولی قرائت قرآن كریم معللول چه عواملی است و آیا جریان قرائت در كشور ما سیر صعودی خود را طی می‌كند یا نه؟

گزارش از: سید جاسم موسوی