تبلیغات
آوای آسمانی - استاد «محمود خلیل‌الحصری»؛ علامه فن تجوید قرآن كریم

استاد «محمود خلیل‌الحصری»؛ علامه فن تجوید قرآن كریم

 

نوشته شده توسط: موسوی

 5487

 5487امروز، چهارم آذرماه سال‌روز درگذشت استاد «محمود خلیل‌الحصری» یكی دیگر از ستارگان آسمان تلاوت قرآن كریم از كشور مصر است، به این‌بهانه نگاهی به زندگی‌نامه و فعالیت‌های قرآنی این استاد بزرگ فن قرائت قرآن داریم.

«محمود خلیل‌الحصری» از جمله قاریانی است كه كلام خدا را با خضوع و زیبایی خاصی تلاوت می‌‌كند و به قلب‌ها می‌نشاند، این استاد فن تلاوت قرآن كریم در 17 سپتامبر سال 1917 میلادی در شبرالنعله از توابع طنطای مصر به‌ دنیا آمد، وی از جمله كسانی بود كه فكر قرائت قرآن را همراه با صدای خوش در سر پروراند و پس از آن رادیوی مصر، صوت دل‌نشین قرآن او را از قاهره پخش كرد و البته راه‌گشای این فكر در استاد، این بیان لطیف و نفیس پیامبر بزرگوار اسلام است كه فرمود: «لكل شیء حلیه و حلیة القرآن الصوت الحسن» یعنی برای هر چیز زینت و زیوری است و زیور قرآن صوت نیكوست. (1)

استاد «محمود خلیل‌الحصری»
 5487مرحوم استاد حصری درباره شرح حال زندگی‌اش می‌گوید: آغاز زندگی من در «شبرالنعله»،

 5487

مركز طنطا بوده است و من در آن‌جا چشم به ‌جهان گشودم و به مناسبت این‌كه شغل پدرم حصیربافی بود، مردم مرا «حصری» نامیدند. (2)

آن‌گاه استاد با مكثی كوتاه به یاد دوران كودكی خویش افتاد و بعد از چند ثانیه چنین ادامه می‌دهد: پدرم در آن زمان در مغازه‌ای كوچك به‌ شغل حصیر‌بافی مشغول بود و من نیز در همان زمان كودكی در كنار یادگیری و پرداختن به حفظ قرآن كریم، در بافتن و فروش حصیر به پدرم كمك می‌كردم و از این بابت نیز همواره شاد و مسرور بودم و بالاخره در 10 سالگی موفق به حفظ كل قرآن كریم شدم. (3)

استاد خلیل‌الحصری خاطرات كودكی خود را این‌گونه ادامه می‌دهد: در این‌جا باید به این نكته اشاره كنم كه معلم مكتب‌خانه‌ام نقش بزرگی در تربیت و یاد‌گیری من در آن سنین داشت كه از این بابت من همواره تا آخر عمرم مرهون زحمات و توجهات این استاد دل‌سوز هستم. (4)

چگونگی و نحوه آشنایی حصری با «مصطفی اسماعیل»

استاد حصری به چگونگی و نحوه آشنایی خود با مرحوم استاد «مصطفی اسماعیل» و استاد «محمود علی‌البناء» اشاره كرده و می‌گوید: من به‌ همراه استاد مصطفی اسماعیل و محمود علی البناء در مؤسسه الاحمدی واقع در زادگاهم نزد استاد «ابراهیم سلام» اشتغال به آموزش علوم قرائت و اصول آن كردم و در این مدت كه تا سال 1940 میلادی به‌ طول انجامید تنها وسیله رفت و آمد من به ‌دلیل صعب‌العبور بودن جاده‌ها در آن موقع قدم‌های من بود كه در طول مسیر، شیرین‌ترین آیات قرآن را انتخاب كرده و زیر لب زمزمه می‌كردم و بالاخره در انتخاباتی كه در سال 1944 میلادی برای شناسائی بهترین قاری قرآن در رادیو مصر برگزار شد، من از بین 200 نفر از قاریانی كه در حضور كمیته‌ای مركب از مرحوم استاد «مصطفی رضا» و استاد «الصباء» و شیخ القراء آن زمان مصر تشكیل شد، رتبه اول را احراز كردم و این نقطه عطفی بود در تاریخ زندگی‌ام، چرا كه بعد از این موفق شدم تا آوای دل‌نشین قرآن كریم را از طریق امواج رادیو در اختیار مشتاقان و شیفتگان كلام حق قرار دهم.(5)

استاد «محمود خلیل‌الحصری» شرح حال زندگانی خود را این‌گونه ادامه می‌دهد: من پس از پنج سال قرائت در رادیو، برای مسئولیت قرائت قرآن در مسجد «الاحمدی» واقع در زادگاهم طنطا تعیین شدم و سپس در سال 1950 میلادی به‌ جانشینی مرحوم استاد «السیفی» قاری مسجد الحسین منصوب شدم و به‌ سال 1965 میلادی نیز به‌ سمت مشاور امور قرآن كریم در وزارت اوقاف مصر منصوب شدم و یك سال بعد در جشن دانش به سبب حفظ كل قرآن كریم به روایت حفص و ورش و به سبب دیگر تألیفاتم در زمینه قرآن كریم به نشان درجه اول علوم و فنون نائل شدم.(6)

نظر استاد «حصری» درباره خصوصیات یك قاری قرآن

استاد حصری درباره خصوصیات یك قاری قرآن می‌گوید: كسی كه كلام الهی قرآن را تلاوت كند، اولاً باید به احكام قرائت‌ها و مكان‌های وقف و اصول تجوید و ادای كلمات قرآنی تسلط كامل داشته و نیز از صدای زیبا و دل‌نشینی برخوردار باشد كه بتواند قرآن كریم را با صوتی خوب تلاوت كند، بنابراین قاری قرآن باید دارای صوتی خوش و قدرت بیان و آشنایی به قواعد و اصول علم تجوید و توانایی حسن ادای حروف را داشته باشد تا بدین ترتیب، یك آهنگ طبیعی در تلاوت قرآن بوجود آید كه بالاتر از هر آهنگی بوده و همراه با كلام خدا باشد و این امر شنونده را مجذوب و مبهوت كلام خدا می‌سازد. (7)

وی ادامه می‌دهد: در مورد صدا باید به این نكته اشاره كرد كه اصوات قاریان قرآن، انواع و اقسام گوناگونی دارد كه برای هر كدام از آن‌ها نیز شیفتگانی وجود دارد به‌طوری كه مثلاً در میان اساتید و قراء معروف جهان، مرحوم استاد «محمد رفعت» دارای صدایی خوب و مرحوم استاد «السیفی» دارای حسن ادای حروف بودند. (8)

سفرهای استاد «حصری» به كشورهای جهان برای تلاوت قرآن

استاد حصری اولین قاری مصر بود كه به خارج از كشور مسافرت كرد و در هند و پاكستان تلاوت‌های زیبایی اجرا كرد و در كشورهایی مانند اندونزی، مالزی و فیلیپین و فرانسه هم به تلاوت قرآن پرداخت، در مجموع وی به بیش از 40 كشور جهان برای تلاوت قرآن كریم سفر كرد كه از مهمترین آن‌ها می‌توان به سفر وی در سال 1960 به هند به همراه «جمال عبدالناصر» رئیس جمهور وقت مصر و سفر به آمریكا همراه با رئیس جمهور وقت مصر در سال 1977 اشاره كرد. (9)

همچنین وی اولین قاری مصری است كه كل قرآن را به روایت «دوری از ابی‌عمر» تلاوت كرد و اولین كسی بود كه قرآن را به روایت حفص از راویان مختلف خواند و ضبط كرد. (10)

تألیفات استاد «حصری» در زمینه‌های مختلف علم قرائت

استاد خلیل‌الحصری علاوه بر گنجینه‌های بی‌شماری كه در علم قرائت قرآن از خود به یادگار گذاشته است دارای تألیفات بسیار ارزنده در زمینه‌های مختلف علم قرائت است، از ویژگی‌های بارز مرحوم خلیل‌الحصری جایگاه استادی وی در دانشگاه الازهر و همچنین تألیف كتابی به‌نام «معالم الاهتداء الی معرفة الوقف و الابتداء» است كه یكی از آثار گران‌بها در زمینه وقف و ابتداء است.(11)

استاد حصری در كتاب «معالم‌الاهتداء الی معرفة الوقف و الابتداء» با ارائه نظرات سودمند و بسیار خوب و با طرح ادله علمی به مسائل صرف و نحوی اشاره كرده و راهنمای جامع و كاملی را برای قاریان جوان كه در قرائت‌ خود در چه مواقعی وقف كرده و از چه مكان‌هایی تلاوت خود را آغاز كنند را ارائه می‌كند.

این استاد علاوه بر كتاب معالم الاهتداء تألیفات دیگری نیز در زمینه علوم قرآنی دارد كه از جمله آن‌ها می‌توان به كتاب «آموزش احكام تلاوت قرآن» و «زندگی‌نامه قاریان سبعه و عشره» اشاره كرد؛ گفته می‌شود وی كتاب‌های خود را با كمك و یاری فردی به‌نام «عبدالفتاح القاضی» تألیف كرده و این فرد در این راه كمك‌های فراوانی را به استاد حصری كرده است.

استاد حصری در سال 1963 اولین دوره ترتیل كل قرآن را به روایت حفص از عاصم تلاوت كرد و در سال 1965 نیز به عنوان «شیخ‌المقارئ» مصر انتخاب شد كه این مسئولیت بعد از فوت وی بر عهده استاد «عبدالباسط محمد عبدالصمد» گذاشته شد، وی همچنین مسئول كمیته «اتحاد جهانی قاریان قرآن كریم» و همچنین عضو «لجنة تصحیح المصاحف» (هیئت تصحیح قرآن‌ها)ی كشور مصر بود.

تلاوت ترتیل استاد خلیل‌الحصری بسیار زیبا است و وی در ترتیل خود بیشتر از نغمات «حجاز كار» و «نهاوند» استفاده می‌كند، وی دوره‌های ترتیل خود را به روایت‌های «یعقوب»، «ابی‌جعفر»، «عمر»، «ورش از نافع»، «ورش از قالون» و «حفص از عاصم» تلاوت كرده است.

سبك تلاوت استاد حصری، سبكی آموزشی است و می‌توان گفت كه نوع تلاوت‌های این استاد نسبت به تلاوت‌های قاریانی مانند «مصطفی اسماعیل»، «عبدالباسط محمد عبدالصمد» و «محمد صدیق منشاوی» به علت عدم استفاده از الحان گوناگون عامه‌پسند نیست.

سفر استاد «حصری» به جمهوری اسلامی ایران

استاد حصری در سال 1350 هجری شمسی به همراه استاد «محمد الفحام» شیخ الازهر و دو تن دیگر از اعضای این دانشگاه به ایران آمد و در مسجد الجواد واقع در میدان هفت تیر تهران سوره «شوری» را تلاوت كرد. (11)

عكس استاد «محمود خلیل‌الحصری» در ایران در سال 1350 شمسی

این استاد با تلاوت آیه 23 سوره شوری «ذَلِكَ الَّذِی یُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَى...» در واقع عشق و ارادت خود به اهل بیت پیامبر(ص) را نمایان كرد. (12)

استاد محمود خلیل‌الحصری همچمنین از مدرسان و استادان برجسته دانشگاه الازهر مصر و مشاور عالی رادیو قرآن این كشور بوده و بارها به دریافت نشان‌های شایستگی نایل آمده‌ است.

این استاد در 24 نوامبر سال 1980 میلادی مطابق با سال 1390 هجری قمری در شهر قاهره چون ستاره‌ای پرفروغ از آسمان مشاهیر قرائت قرآن افول كرده و جهان اسلام را در مصیبت و فقدانش سوگوار و داغدار كرد؛ روحش شاد و یادش گرامی باد.

گزارش از: سید جاسم موسوی

-----

منابع:

(1)، (2)، (3)، (4) ترجمه از سایت www.qquran.com

(5)، (6)، (7)، (8 ) ترجمه از سایت www.islam.maktoob.com

(9) مصاحبه خبرگزاری ایكنا با «مهدی دغاغله»، جمعه 05 مهر 1387

(10)، (11)، (12) مصاحبه خبرگزاری ایكنا با «محمد‌تقی مروت»، یكشنبه 03 آذر 1387