تبلیغات
آوای آسمانی - «محمدصدیق منشاوی»؛ طلایه‌دار سبك خاندان منشاوی در تلاوت قرآن

«محمدصدیق منشاوی»؛ طلایه‌دار سبك خاندان منشاوی در تلاوت قرآن

 

نوشته شده توسط: موسوی


گزارش زیر می‌كوشد ابعاد و شاخصه‌های اصلی زندگانی و تلاوت‌های استاد «محمد صدیق منشاوی» را همزمان با سالروز تولد این استاد مورد بررسی و تحلیل قرار دهد.



زمانی كه زندگی قاریان مشهور جهان را مرور می‌كنیم، نامی آشنا دیدگان را به خویشتن خیره می‌سازد، نامی كه رسالت قاریان قرآن را در خاطره‌ها جاودانه ساخته است و این نام، كسی نیست جز «محمد صدیق منشاوی» از قاریان مشهور جهان اسلام.

«محمد صدیق منشاوی» در 30 دی‌ماه سال 1298 هجری شمسی مطابق با 20 ژانویه سال 1920 میلادی در شهر منشأ واقع در استان «سوهاج» در منطقه صعید مصر در خانواده‌ای مذهبی پا به عرصه وجود گذارد، پدرش یكی از قاریان صوفی‌منش بود كه هرگز در مسیر تلاوتش اجر و پاداشی طلب نكرد، از این رو فرزندش محمد را نیز با چنین علایقی پرورش داد تا جایی كه تلاوت را تنها به جهت آن‌كه متعلق به این كتاب مقدس است برگزید.

استاد «صدیق السید منشاوی» را فردی در كمال خشوع و خضوع می‌خوانند، او چنان تقوی‌پیشه بود كه هرگز در هیچ تلاوتی برای دریافت اجر و پاداش آن سخنی نگفت و تنها در محلی كه از وی دعوت شده بود حاضر می‌شد، آن‌گاه با وقاری سرشار از خشیت الهی باز می‌گشت و این شیوه‌ای بود كه در میان فرزندانش نیز مشهود است، شهرت استاد «صدیق‌ السید المنشاوی» به عنوان معلم، قاری و مجود قرآن مصر را در نوردیده بود و از او تلاوت‌های كمیابی در رادیوهای سوریه و لندن تا به امروز باقی است.

محمد صدیق منشاوی از آن‌جا كه در شهر منشأ تولد یافت چون پدرش به المنشاوی ملقب شد و با تشویق و تعلیم پدر به آموزش معارف قرآنی و تعلیم قرائت‌های مختلف پرداخت و در حالی كه بیش از چهار سال نداشت به جمع باسوادان روستا پیوست.

محمد صدیق المنشاوی از همان ابتدا در محضر استاد «محمد النمكی» به حفظ كامل قرآن پرداخته و در سن هشت سالگی به افتخار عظیم حفظ كامل قرآن نائل شد، وی از سن 9 سالگی به بعد در شب‌های ماه مبارك رمضان به قرائت قرآن در محافل دینی و مذهبی می‌پرداخت و این امر تا سنین جوانی استاد ادامه داشت.

عمویش «احمد السید» برای تعلیم قرائات و علوم قرآنی او را به قاهره برد، محمد با خانواده عمویش در قاهره زندگی می‌كرد تا این كه در 12 سالگی علم قرائات را از استاد «محمد مسعود» فرا گرفت و توانمندی او تا آن حد بود كه محمد مسعود از او و استعداد بكرش شگفت‌زده شده بود و به همین خاطر او را در مجالس تلاوت همراه خود می‌برد و بدین‌سان بعد از آن كه شهرتش، مصر و مخصوصاً استان «سوهاج» را درنوردید، در سن 15 سالگی از استاد و پدرش مستقل شد و این‌چنین، اعتماد به نفسش فزون گشت.

در سال 1953 میلادی مجله رادیو و تلویزیون، در یكی از شماره‌هایش از استاد محمد صدیق منشاو ی نوشت كه او اولین قاری‌ای بود كه رادیو برای ضبط تلاوتش، تجهیزات فنی خود را به مكان تلاوت او منتقل كرد.

شهرت و زیبایی تلاوت وی زبانزد مردم مصر بود و زمانی كه مسئولان رادیو، از آن آگاه شدند از وی دعوت كردند به رادیو بیاید تا از او امتحانی گرفته شود و در صورت قبولی به عنوان قاری رادیو به فعالیت بپردازد، ولی استاد منشاوی این دعوت را نپذیرفت و گفت تمایلی به قرائت در رادیو ندارم، چرا كه به شهرت آن احتیاجی ندارم و هرگز نمی‌پذیرم كه از من امتحان بگیرند، این طور شد كه برای مدیر رادیو چاره‌ای نماند جز آن‌كه تجهیزات رادیو را به محل تلاوت این استاد منتقل كند.

زمانی كه زندگی قاریان مشهور جهان را مرور می‌كنیم، نامی آشنا دیدگان را به خویشتن خیره می‌سازد، نامی كه رسالت قاریان قرآن را در خاطره‌ها جاودانه ساخته است و این نام، كسی نیست جز «محمد صدیق منشاوی» از قاریان مشهور جهان اسلام.

«محمد صدیق منشاوی» در 30 دی‌ماه سال 1298 هجری شمسی مطابق با 20 ژانویه سال 1920 میلادی در شهر منشأ واقع در استان «سوهاج» در منطقه صعید مصر در خانواده‌ای مذهبی پا به عرصه وجود گذارد، پدرش یكی از قاریان صوفی‌منش بود كه هرگز در مسیر تلاوتش اجر و پاداشی طلب نكرد، از این رو فرزندش محمد را نیز با چنین علایقی پرورش داد تا جایی كه تلاوت را تنها به جهت آن‌كه متعلق به این كتاب مقدس است برگزید.

استاد «صدیق السید منشاوی» را فردی در كمال خشوع و خضوع می‌خوانند، او چنان تقوی‌پیشه بود كه هرگز در هیچ تلاوتی برای دریافت اجر و پاداش آن سخنی نگفت و تنها در محلی كه از وی دعوت شده بود حاضر می‌شد، آن‌گاه با وقاری سرشار از خشیت الهی باز می‌گشت و این شیوه‌ای بود كه در میان فرزندانش نیز مشهود است، شهرت استاد «صدیق‌ السید المنشاوی» به عنوان معلم، قاری و مجود قرآن مصر را در نوردیده بود و از او تلاوت‌های كمیابی در رادیوهای سوریه و لندن تا به امروز باقی است.

محمد صدیق منشاوی از آن‌جا كه در شهر منشأ تولد یافت چون پدرش به المنشاوی ملقب شد و با تشویق و تعلیم پدر به آموزش معارف قرآنی و تعلیم قرائت‌های مختلف پرداخت و در حالی كه بیش از چهار سال نداشت به جمع باسوادان روستا پیوست.

محمد صدیق المنشاوی از همان ابتدا در محضر استاد «محمد النمكی» به حفظ كامل قرآن پرداخته و در سن هشت سالگی به افتخار عظیم حفظ كامل قرآن نائل شد، وی از سن 9 سالگی به بعد در شب‌های ماه مبارك رمضان به قرائت قرآن در محافل دینی و مذهبی می‌پرداخت و این امر تا سنین جوانی استاد ادامه داشت.

عمویش «احمد السید» برای تعلیم قرائات و علوم قرآنی او را به قاهره برد، محمد با خانواده عمویش در قاهره زندگی می‌كرد تا این كه در 12 سالگی علم قرائات را از استاد «محمد مسعود» فرا گرفت و توانمندی او تا آن حد بود كه محمد مسعود از او و استعداد بكرش شگفت‌زده شده بود و به همین خاطر او را در مجالس تلاوت همراه خود می‌برد و بدین‌سان بعد از آن كه شهرتش، مصر و مخصوصاً استان «سوهاج» را درنوردید، در سن 15 سالگی از استاد و پدرش مستقل شد و این‌چنین، اعتماد به نفسش فزون گشت.

در سال 1953 میلادی مجله رادیو و تلویزیون، در یكی از شماره‌هایش از استاد محمد صدیق منشاو ی نوشت كه او اولین قاری‌ای بود كه رادیو برای ضبط تلاوتش، تجهیزات فنی خود را به مكان تلاوت او منتقل كرد.

شهرت و زیبایی تلاوت وی زبانزد مردم مصر بود و زمانی كه مسئولان رادیو، از آن آگاه شدند از وی دعوت كردند به رادیو بیاید تا از او امتحانی گرفته شود و در صورت قبولی به عنوان قاری رادیو به فعالیت بپردازد، ولی استاد منشاوی این دعوت را نپذیرفت و گفت تمایلی به قرائت در رادیو ندارم، چرا كه به شهرت آن احتیاجی ندارم و هرگز نمی‌پذیرم كه از من امتحان بگیرند، این طور شد كه برای مدیر رادیو چاره‌ای نماند جز آن‌كه تجهیزات رادیو را به محل تلاوت این استاد منتقل كند.

وی درباره مقایسه تلاوت‌های استاد منشاوی با استادی مانند مصطفی اسماعیل می‌گوید: قیاس قرائت استادان با یكدیگر اصولی نیست؛ چرا كه این قراء دارای شرایط همسانی نیستند و تلاوت هر یك از این قاریان از یك زاویه دارای اهمیت است، به‌طور مثال تلاوت «مصطفی اسماعیل» از برخی زوایا قوی‌تر از استاد «منشاوی» است و یا از زوایای دیگر تلاوت استاد «منشاوی» قوی‌تر است و قیاس بین این افراد كه فرق كلی با هم دارند صحیح نیست و به‌طور كل استاد «منشاوی» در عصر و زمان خودش یكی از بهترین‌ها بود.

ابوالقاسمی درباره صدای منشاوی نیز این‌گونه سخن می‌گوید: توانمند بودن صدای استاد خیلی عجیب است و جزء صداهای نادر به‌شمار می‌آید و این توانمندی در اجرا و صدا یكی از ویژگی‌های صوتی این استاد است.

سید«علی سرابی» قاری قرآن و مدیر عامل اتحادیه تشكل‌های قرآنی كشور نیز در گفت‌وگو با ایكنا درباره استاد محمد صدیق منشاوی چنین می‌گوید: یك ویژگی منحصر به فرد مربوط به خود مرحوم «محمدصدیق منشاوی» است، صدای این استاد نیز بسیار لطیف و دلنشین است كه از جهاتی منحصر به فرد است و لطافت ویژه‌ای دارد و در نهایت ویژگی خاص مرحوم «منشاوی» صدای ملكوتی وی است.

وی می‌افزاید: برداشت من از قاریان مصری به ویژه مرحوم «منشاوی» این است كه قرائت قرآن در واقع در فرهنگ مصر و همچنین به ‌ویژه در فرهنگ ما صرفاً یك كار هنری و تفننی برای اوقات فراغت نیست بلكه قرائت قرآن بستری برای انتقال معارف و مفاهیم عالیه قرآن كریم است.

سرابی معتقد است كه ترتیل استاد از نغمه‌های ساده‌ و از پیچیدگی كمتری برخوردار است و از لحاظ لحنی نسبت به ترتیل‌های دیگران غنی‌تر است، ویژگی صدا، لطافت صدا و حزین بودن از نكات قابل توجهی است كه در ترتیل وی وجود دارد و دیگری موزون و یكدست بودن ترتیل از لحاظ سرعت و تكثیر كلام یا همان ضرب آهنگ قرائت است كه مورد توجه همگان قرار گرفته است.

سرابی به یكدست بودن، زیبایی، دلنشینی، محكم بودن و برجستگی صوتی استاد اشاره می‌كند و می‌گوید: این موارد باعث شده تا ترتیل استاد «منشاوی» از لحاظ صوتی و تنوع آهنگی بیشتر مورد توجه عامه قرار گیرد.

«رضا محمدپور» قاری بین‌المللی و نفر اول مسابقات رشته قرائت هندوستان نیز در گفت‌وگو با ایكنا درباره استاد منشاوی چنین می‌گوید: یكی از رازهای ماندگاری تلاوت‌های استاد «منشاوی» خلوص و پاكی است كه در تلاوت‌های این استاد موج می‌زند و ناشی از نزدیكی روحیات و اخلاقیات وی با مفاهیم قرآنی است.

وی می‌افزاید: تا جایی كه از زندگی‌نامه این استاد اطلاع دارم، استاد شخصیت بسیار مستقلی داشت و در عین تواضع به دنبال شهرت و مقام نبود و زمانی كه از طرف رادیو قرآن مصر از وی برای تلاوت در رادیو دعوت شد استاد قبول نكرد و دست‌اندركاران رادیو قرآن نیز به محل تلاوت‌های این استاد رفته و تلاوت استاد را ضبط می‌كنند كه این مورد برای هیچ یك از قاریان مشهور آن زمان سابقه نداشت.

این قاری بین‌المللی به تأثیر تلاوت استاد بر غیر مسلمانان اشاره می‌كند و می‌افزاید: استاد با تلاوت‌های بسیار شیوا و رسای خود نه تنها موجب اسلام آوردن بسیاری از غیر مسلمانان شد بلكه در ایجاد روحیه معنوی بین مسلمانان نیز بسیار تأثیرگذار بود.

این قاری بین‌المللی معتقد است كه صوت استاد مردم را شیفته خود می‌كرد بطوری كه در پرده‌های صوت ایشان آرامش، ثبات و یكرنگی خاصی وجود دارد و كوچك‌ترین اضطراب و تنشی در صوت ایشان مشاهده نمی‌شود و ردیف‌هایی كه ایشان برای نغمات به‌كار می‌برند منحصر به فرد بود.

رضا محمدپور یكی دیگر از ویژگی‌های تلاوت‌های استاد «منشاوی» را وجود حزن بسیار بالا در صوت و لحن وی عنوان می‌كند و می‌افزاید: در احادیث آمده است كه قرآن با حزن نازل شده و كسی كه قرآن تلاوت می‌كند بهتر است آن را با حزن قرائت كند، تلاوت استاد منشاوی نیز به‌گونه‌ای است كه اگر آن را در آرامش گوش دهید دل انسان را به تسخیر خود در می‌آورد و به نحوی صوت استاد معجزه الهی است.

وی درباره صدای استاد منشاوی نیز می‌گوید: صوت و تلاوت استاد با وجود فنی بودن سادگی خاصی دارد و همچنین وی با متانت و وقار خاصی قرآن را تلاوت می‌كرد و از كارهای اضافی در صوت و لحن پرهیز داشت و به‌همین دلیل است كه تلاوت‌های استاد «منشاوی» را بیشتر عامه مردم هم می‌پسندند.

تحلیلی كوتاه درباره تلاوت‌های استاد «محمد صدیق منشاوی»

آن‌چه كه درباره سبك و شیوه استاد محمد صدیق منشاوی در تلاوت قرآن می‌توان گفت این است كه با این‌كه شیوه تلاوت این استاد منحصر به وی نبوده و به طور موروثی در خانواده قاری‌پرور آنان مورد استفاده قرار گرفته است، اما به سبب آن‌كه این شیوه توسط وی به اوج شكوفایی و بلوغ لحنی رسیده و به جهانیان معرفی شده است او را نماینده این سبك به حساب می‌آوریم، چرا كه به رغم آن‌كه پیش از او مرحوم پدرش و هم‌زمان با وی برادر كوچك‌تر و برخی دیگر از اعضای خانواده این استاد از چنین سبكی بهره برده‌اند، اما بی‌تردید این قاری برجسته، هنر و ذوق افزون‌تری دربازپروری و رشد این سبك از خود بروز داده و این شیوه را در طول زندگی قرآنی خود به نقطه كمال رسانیده است.

شاخصه‌های صوتی تلاوت استاد منشاوی

1. زیبایی و گیرایی طنین صدای این استاد را می‌توان مهم‌ترین عنصر صوت وی دانست كه توانسته است طرفداران فراوانی را به خود جذب كند، این استاد از صدایی شفاف، حزن‌آور، دارای بم و زیر مناسب، تحریرپذیر و بسیار منعطف برخوردار است كه دارای ارتفاعی در حدود 14 درجه صوتی است.

2. به طور كلی طنین صدا و شیوه به‌ كارگیری لحن‌ها و نغمات توسط این استاد به گونه‌ای است كه عبارت «فاقرءوه بالحزن» از حدیثی مشهور را در یاد انسان تداعی می‌كند و این حزن ذاتی نمایان در طول تلاوت وی را شاید در هیچ تلاوت دیگری تا این حد نتوان یافت.

شاخصه‌های لحنی تلاوت استاد منشاوی

1. پیروی از خط سیر لحنی مشخص و كم‌نوسان در طول تلاوت و استفاده از تمامی مقام‌های اصلی عربی و نیز برخی مقام‌های فرعی نظیر «حجاز كار» و «عراق» در تلاوت همچنین عدم استفاده از پرده‌های اوج یا جواب (جواب جواب اصطلاحی) در اجرای مقام‌های مختلف.

2. استفاده نادر از شیوه تركیب مقام‌ها در تلاوت كه از جمله آن می‌توان به تركیب رست و سیكا اشاره كرد، همچنین صعودها و نزول‌ها به طور معمول در ردیف‌های لحنی مجزا ــ مانند شیوه استاد «عبدالباسط محمد عبدالصمد» ــ انجام می‌شود اما در پاره‌ای موارد از این امر عدول كرده است.

3. به طور معمول قفلات تلاوت او (تحریرها و ضرب‌آهنگ‌های تلاوت در پایان هر آیه) در ردیف‌هایی كه پس از مقدمه تلاوت مورد استفاده قرار می‌گیرد همراه با تحریر و در همان پرده توسط یا اوج و بدون بازگشت به درجه اصلی (استقرار) صوت است.
تلاوت‌های تحقیق استاد «محمد صدیق منشاوی» را اینجا بشنوید!

گزارش از: سید جاسم موسوی

منابع:
1) مصاحبه‌های خبرگزاری قرآنی ایران(ایكنا) با كارشناسان و استادان قرآنی ایران درباره «محمد صدیق منشاوی» از تاریخ 26 دی‌ماه 86 لغایت 30 دی‌ماه 86
2) وب سایت قاریان قرآن كریم
3) وب‌سایت صدای قرآن
4) وب‌سایت استاد «محمد صدیق منشاوی»
5) كتاب «پژوهشی در جلوه‌های موسیقایی هنر تلاوت» نوشته «غلامرضا شاه‌میوه اصفهانی» 6) كتاب «نگاهی به زندگانی قاریان مشهور قرآن كریم» نوشته «مریم قاسم احمد»


مطالب مرتبط:

«محمد صدیق منشاوی» به روایت «شهریار پرهیزکار»


                                                      استفاده از مطالب وبلاگ با ذکر منبع بلامانع است